|
|
|
|
|
Olà réstel pa l ladin standard? - La lia per i popui manacés
www.noeles.net
Olà réstel pa l ladin standard?
La Lia per i popui manacés: "La provinzia de Bulsan dess respeté
la toponomastica y l lingaz ladin - Mussner ti va do al ejempl di nemisc di
ladins"
Encuei (26.09.2003) en ocajion dl di europeich di lingac envieia la lia per
i popui manacés la jonta provinziala de Bulsan de dé pro finalmenter
a la introduzion dl ladin standard sciche lingaz aministratif. La lia per i
popui manacés mostra devers l ejempl dl Cianton di Grijons, olà
che l parlament ciantonal à bele da giut tout su l rumantsch grischun
(rumanc grijon) sciche lingaz aministratif. Tl 2005 vegniràl ence ensigné
tles scoles. Entratant na vijita al parlament ciantonal ova ence l president
dl consei regional, Franz Pahl, laudé la politica linguistica dl Cianton
di Grijons ti confronc dla mendranza rumancia. Südtirol dess jì
do a chest bon ejempl di Grijons y dé al lingaz ladin l medem valour
sciche ai autri lingac y declaré l ladin standard sciche lingaz ofizial
aministratif. Esperc conscidra l lingaz unitar scrit sciche na "conditio
sine qua non" per l souravive de na mendranza linguistica. Propi chest
souravive à la jonta provinziala con sia delibera scandal ai prums de
chest ann saboté. L ladin standard vegn praticamenter sclut fora da la
adoranza tla aministrazion publica, donca na proibizion de n lingaz. Che chest
sie na cossa da se daudé, ne él nia da s'en fé marevueia.
La jonta ti à tout enscì un di puec strumenc essenziai a la mendranza
ladina, dant de tò chesta dezijion ne fòvel vegnù damané
degun espert linguistich, tant demanco l raprejentant lité dl consei.
Mendranzes linguistiches zenza n sie lingaz é esponudes a na erojion
fatala. Chest vegn ence desmostré da n stude dla comiscion europeica
"euromosaic". Do chest stude él plu de meses de chestes mendranzes
manacedes te sia esistenza, ajache al ne vegn nia reconesciù sie lingaz
o/y ajache al mancia na forma scrita. L grup di esperc dl SPELL à laoré
fora ti ultims 15 agn n conzet dret pratich dl ladin standard y ti ultims agn
él vegnù laoré fora la gramatica y l dizionar. Mass media
ladins desvalifs, sciche la "USC di LADINS" o l portal internet "noeles.net"
adora regolarmenter l Ladin Standard. La jonta provinziala endere ne à
nience consulté i esperc linguistics dl SPELL y nience valuté
i resultac de sie laour, ma ala à tout ex cathedra la dezijion che l
Ladin Standard ne sie nia ciamò madur per n'adoranza ativa. Laprò
méssen savei che la gran pert di membri dla jonta ne conesc nience na
parola de ladin.
L Ladin Standard valessa per duc i ladins dles Dolomites y perchel podèssel
daidé pro a superé n puech la tripartizion dla Ladinia te trei
provinzies voluda da Benito Mussolini en pruma persona. Ence de chest ne vuel
la jonta nia savei.
Nia da capì él en plu, ciuldì che l assessour nia lité,
cherdé da defora, lasce verifiché l contribut a la organisazion
tet "La Union Generala di Ladins dles Dolomites". É pa chest
zensura o recat? La union pòn cumpedé pro i majeri sostegnidours
dl Ladin Standard. Mussner spliga chesta verifica dan dant che l govern de coalizion
de zenter y man dreta dl Venet ne dae sen nia plu sie sostegn finanziar a la
Union Generala. Mussner va enscì do al ejempl nazional propi de chela
region che se à dagnora desmostré n gran nemich dles mendarnzes
per sia politica de assimilazion.
En ocajion dl di di lingac envieia la lia per i popui manacés la jonta
provinziala de adoré l lingaz ladin tles valedes ladines y de respeté
la toponomastica. Can che dant da valgun temp ova la lia per i popui bele porté
dant chesta ghiranza a la Jonta, fòvel vegnù derevers na reazion
de indignazion, ma che entratant ne se àl mudé puech y nia. Truepes
scrites dla aministrazion publica é restedes ciamò encuei demé
bilinghes, todesch-talian, zenza l lingaz dla populazion locala. Chest comportament
vegn dagnora critiché da la jonta sciche "nazionalistich",
sce al va contra l grup todesch. Ciuldì che chest comportament vae ben
te chest caje y dess ester enfinamai de ejempl, can che al va dla mendranza
ladina, ne sà samben degugn.
Inserito da: Veronesi in data 29/9/2003, 17:24
Scritto in Ladino per la parte Lingue di Internet Padano
Condividi:
Modifica questo articolo
|
|
|
|
|
|