:: ASSOCIAZIONE CULTURALE INTERNET PADANO :: Benvenuti nella Comunità Padana ::

Tutti i proverbi

Proverbi

Piemontese

Con ij sòld e l´amicissia as romp ël còl a la giustissia
Un batocc a peul nen serve per due cioche
Anleva i to fieui da pover s'i-t-i veuli rich e cuntent
Ese cùm l'asu al sùn d'la lira
A s' fa gnùn matrimoni sensa c'a s' fica 'l demoni
A-i-è nen bela scarpa c'a dventa nen brut savat
A forsa 'd nuiusé càich cos a s' gava sempre
A boce ferme a s'avrà chi guadagna

Ligure

Mangite un baxin d´Arbenga e ti starai ben ti e tutta t´ha ghenga.
'R morvido spacca 'r duro
Ògni testa dùa a treuva o sò scheuggio
O sciòcco o spacca o dùo
À chi nà 'na moggê bella tutti ghe veuan ben
O vin o l'è o tettin di vëgi
Desandio, cicchetti a pöca cùa, portan l'ommo fito in seportùa
Pansa in revòlussion, son corezze de santa raxon
O l'è tanto affortunòu, che ghe cieuve into cùanche s'o l'è assettòu
A-o tempo de rostië o belin o cianze e a mussa a rïe
Quande cieuve a mëzogiorno, cieuve tutto o giorno
In bocca serrâ no gh'inran e mosche
"Te daiô" e "se vediêmo", stàn in scio maeximo ballòu ma no s'incontran mai
Quande o gatto se spassa e oëgie veu dî che cieuve
Chi parla de mì derrê a-e mae spalle, parla a-o mae panê
A primma aegua d'Agosto a rinfresca o costo
Ciuttòsto che ninte màio vëgio
A bellessa o feugo e o mâ, fan l'òmmo giastemmâ
L'è mëgio ëse giöso che becco
O vin bevùo a mòddo o fà mëgio che 'n bròddo
Se no cieve d'Arvî, no s'impe né botte né barî
Se t'aspëti riconoscenza, a-a mattin ti peu avansâ d'arsäte.
Chi stà davanti a-o spëgio o se vedde sempre pëzo
A röba vëgia a sarva a neuva
Se a-a sèia ti mangi comme 'n treuggio, a-a neutte no ti strenzi l'euggio
S'avesse o cù come a teu faccia, avieiva finn-a a vergheugna de cagâ
Se o prestâ a fïse san se prestieiva finn-a a moggê
Se tanto se sta a tòua o digerî o diventa 'na föa
Chi a-o zeugo guägna a primma man, se ne va a casa co-e braghe in man
Chi n'abbe, n'abbe; e chi no n'abbe se ne fagghe
Se incomensa con un baxin, se finisce co-o belin
A ciù bonn-a mëxinn-a o l'è o decòtto de cantinn-a
No fâ comme capitan Pesce che o pisciava in mâ pe fâlo cresce
L'amâo têgnitelo câo, o dôçe lascilo pe-e mosche
Chi va a-o pasto sensa invî, l'è mâ visto e mâ servîo
Meglio mangia' ch'esse mangiati
Ir morvido spacca 'r duro
Ogni testa dura trova ir'su' scoglio
Chi va a-o pasto sensa invio, l'è ma visto e ma servio
Chi va in letto sensa çenn-a, tûtta a nêutte se remenn-a

Insubre o Lombardo Occidentale

Te see scior ´me el mar
I pruverbi di vicc a hinn bun de fà cavicc
Quand che la Grigna mètt sü ul capèll, mòla la ranza e ciàpa ul rastrèll
A vuré caregà tropp se perd la pulver e se creppa el sciopp
Cunt i asen ghe voeur el baston
Quand gh é minga cavaj se fa truttà i asen
Chi tira la guggia senza el gropp la tira per nagott
Mej un asen vif che un prufessur mort
Pesa pusseè un ignurant che na montagna
Tutt i acqui i cùren giò al Pò
Avegh la memoria d´una legura che desmentega tusscoss intant che l´é dreè a cur
Tegnet la to merda, che mi me tegni la mè erba
Metà cunsili e metà daneè sul tavol
milanes semm, milanes saremm, mai se dismilanesaremm!
Se el me nòno gh´aveva el troller l´era un tram!
Crapa pelada la fa i turtei,ghe´n dà minga ai so fradei,i so fradei fan la fritada,ghe´n dan minga a crapa pelada
L´è mej un topo in buca al gatt che un pover omm in man a l´avucatt
dona ca siga , caval ca sùda .......fals ad me giùda
Roba vecia .. roba ad na volta
Cata'i nus , scua' la nev, e ciapa' i ratt, jn tucc robb de matt
Un mena gramm l'e minga bon amis
Quei de la Ca' Mata iin tucc cusinn de la suatta
per cunuss un Paves ghe voeur un ann e mes; e quand tel conussuu, l'e mej aveghel perduu
Sant'Angiulin hinn tucc lader e assasin
Ludesann: larg de bocca, e strett de man
Mai se fidà de li aqui plani.
Chi l'ha gh'ha i fioeu in la cunna, la dev di' nient a nissunna.
Vöia de laurà saltum adoss
Vèss in del camp di cent pertich
Var pussee on andà, che cent andemm
Var pussee la tòlla de l'òr
Va scuà l mar cun vert l'umbrela
Va scuà l mar cun la furchèta
Và a Bagg a sonà l'ôrghen
Una ciav d'or la derva tüt i port
Trì ròbb hinn impossibil: fa tasè i dònn, fa cur i vecc e fa stà fermi i fioeu
Tirà föra i castegn del fögh cun la scianfa del gatt
Te pödet pissà in lecc e dì che tè südà
Strapà l'erba cun la scèna
Stomegh voeuj, cervell slavàa
Spèta spèta che l'erba la cress
Sincer me un bicer de vin
Sincer come l'acqua di faseou
Se l'è minga suppa l'è pan bagnàa
Se hinn nò frasch hinn föj
Scarliga merlüss che l'è minga el tò üss
Restà cumpagn de quel de la mascherpa
Quand la mèrda la munta a scragn o la spüssa o la fa dann
Pudè segnass cul gumbet
Per pacià el paciotta per bev el bevòtta l'è a laurà ch'el barbotta
Parla me te manget
Parè 'n gatt che l'ha mangià i lüsert
Pacifich...come on trè lira…
Ona lavada ona sügada e la par nanca duprada
Ne a l'ustaria ne in lecc se diventa vecc
Miée che sècca?... Marì che pècca!…
Mèj un grapin ch'el cadin
Mangia bev e caga e lassa che la vaga
Lü l'è l prim che a laürà l'è mort
L'erba vöj la nass nanca in del giardin del rè
L'è mej un usell in man che cent che vula
L'aqua la fa mal, la bev dumà la gent de l'uspedal
L'amur, la fiama e la tuss se fan cugnuss
La malerba l'è quèla che cress püssee
La buca l'è minga straca se la sa nò de vaca
Fà e desfà l'è tt un laurà
Fa cume l'Isacch che'l strascia i camìs per giüstà i sacch
Cinqu ghei de pù, ma ross
Aqua e savun te cunscen me'n jambun
El seré de not el düra come 'na ècia al tro
El primm che s'è casciàa l'è mort
El Perdon l'è a Meregnan
Donca donca trì cunchett fan una cunca
Dòna che la piang e cavall che süda hinn fals me Giuda
Chi va a spuus trova 'l murùs
Chi laüra ghà una camisa e chi fà nagott ghe n'à do
A minga majà sa fa minga da frigoeui…
A Milan, anca i moron fann l'uga…
A criticà, hinn bun tucc…
L'unega manera per fa minga morì ona lengua, l'è doperala
Ar tavoul e in lett ghe voeu poch rìspett.
O Signur vardè giò che se vardi su me ghe vardi i mudand à la Madona
Gh'è pussee ciocch che campann
Gh'è pussee temp che vita
L'è cald, l'è frègg, l'è l'asin che l'è vègg
A chi no dis eviva, poda vegnigh la piva.
Pan, formacc e per pranz dul cavalier.
Quand pioeuv al dì de Pasqua, pussee uga che frasca.
La vita da scrocc l'ha da dürà poc!
Sa ta sè trop larg de man, ta sa truarè senza pan.
Chisà parchè la roba püsè bona l'è quela ca sa mangia in ca di oltar
Quand al su al va in di brocc, sa spuentan dumà i matocc.
Quan al laurà al cumencia ben, al custa poc e fadiga sa fa men.
I fiö a dervan la buca prima di öcch!
Da cold al frecc sa scampa vecch.
S'al piö al dì da l'Ascensa, par quaranta dì sem no senza.
Genar al fa' i pont, febrari i a romp
In temp de guerra pusée ball che terra
Và minga a cà de Lù se t'a see nò parent de Lee
chi gà l'om...gà ul Dom
Quand la luna le fa la curuna la nef le se muntuna
El Signor l'è qui di scior; quel di poveritt el gh'haa i cornitt
A cùrer per j interès di àalter, i sòo i pèert le pène.
A chi g'àa bùna urécia, pòche paròole.
A cà sua se scàalda el didrée e àanca la cùa.
A cargàa tròp, se crèpa 'l s'ciòp.
A cà de suldàat, o spuzàa o andàa fràat.
Trii dònn e duu òcch fann el mercaa de Sarònn
Un veru amis ta tradiss mai e tüt ta dis
Al val da piü 'n bon amis apröf chi 'n fradel luntan
Sem filai giò tüc da la stessa roca
Sem tüc fradei sü 'n sta tera: par quest sparissia invidia e guera!
La libertà l’è minga on regall che riva di alter, ma l’è on ben del Signor per la nostra anima.
Pòcch ròbb dann pussee soddisfazion come vedè i fioeu di tò fioeu diventà grand.
Digh al tò fioeu se l’è ch’el vœur mangià, domà se l’è lù a tirà fœura i danee.
On fanatich l’è on òmm cont i pee pientaa per ari.
Incoeu la gent la corr, la corr, ma senza savè in doe la va.
Quand capita on quejcòss de gròss, a minga parlà l’è come vess impostor.
I fioeu gh’hann pussee bisògn de esempi che de brutt maner.
Se casciom tant per quell che on fiœu el sarà doman, ma se dimenticom che l’è gemò on queivun incoeu.
Inveci de dagh ai politich i ciav de la città, saria mej cambià i serradur.
De sòlit la tentazion la ven dent de on uss lasaa vert appòsta.
Nagott dura per semper, nanca i rògn.
Se comincia a dà consili bon quand gh’emm pù l’età de dà cattivi esempi.
Andii nò in cerca de dispiesè, lassa che riven deperlor. De solit, a metà strada succed on quejcoss.
Digh nò a tucc quell che te see bon de fa, fall e basta!
Al mond gh’è domà dò disgrazi: voeuna l’è quella de podè nò vegh quell che se voraria, l’altra l’è quella de veghel gemò.
Cerca de vess ona fontana, minga el canal d’ona fògna.
Mai vegh paura de la toa ombria. L’è lì perché voeur dì che vesin, in d’on quai canton, gh’é ona luss che fà ciar.
La busia l’è svelta, ma la verità la resist pussee
Rispondii mai a on’offesa cont ona altra offesa. L’è pròpi quest’ultima che fà taccà-lit
Insegnagh a on fioeu l’è minga inscì important come fagh vegnì voeuja de imparà
Ai politich ghe interessa la gent. Ai pures ghe interessa i can.
Se te voeuret fa on quejcòss, falla adess. I doman hin cuntaa.
Chi l’è mai content el troeuva mai la cadrega che va ben
Se stii fermi sui vòster posizion, sii adree perd terren.
Se in d’ona giornada t’hee imparaa on quejcòss te l’hee minga trasada
L’esempi l’è la scòla de l’Omm, nient alter el pò insegnagh pussee
Gh’è nissun ch’el sa quand el sarà fifon ò quand coraggios
Se te se mouvet mai, spetta minga che te rusen
Quell che te ghe insegnet al tò fioeu, te gh’hee insegnet al fioeu del tò fioeu
Vegh di fioeu fà de vialter pader e mader, minga pussee che vegh on piano el vee faga diventà on pianista
L’è mej ona ment semper verta a la meraviglia che ona ment sarada de fanatich
Pensà el te costa nagòtt. Riflett l’è gemò pussee dura. Ragionà l’è pussee difficil
La manera pussee giusta de fà on cambiament, l’è de dà ona man a fall
Tanti vòlt quell che par impossibil l’è perché l’è minga staa tentaa.
El mond l’è on liber. Ogni pass che fèmm el derva ona pagina noeuva
Se te resta el coeur ’me quell d’on fioeu te saree on grand òmm
La vendetta la smorza la cattiveria, come l’acqua salada la smòrza la set
El bell de l’onestà l’è che la gh’ha minga bisògn de ornament
El lavorà el mett in ciar el caratter de la gent: on quejvun el se tira-su i manich, di alter giren a la larga e alter an’mò se fann pròpi minga vedè
L’è pur vera che semm semper se l’è la ròba giusta de fà. Però ocorr falla
La verità la pò vess dolza o amara, ma la pò nò vess cattiva, Ona bosia la pò vess anca dolza o amara, ma la pò mai vess bònna
El marchio de la s'ciavitù l'è parlà la lingua di oppressor
El marchio de la s'ciavitù l'è parlà la lingua di oppressor

Orobico o Lombardo Orientale

La boca l'è mia straca se la sa' mia de aca
La s-ceta che dota no g'ha la fa la möfa en la cà
L' önega manéra per fà mia mör öna lèngua l'è 'l dovràla
Sa gà sempri büsögn l'ü da l'altru
A làà 'l co al azen, sa tra via la lisia e po' 'l saù
A fala a ön sop, ga völ ön drèt
A fa del bè al comü, non si fa del bè a nisü
A fabrigà e litigà, sa consöma quel che's ga
A chi prest salta l'ira, prest la pasa

Mantovano

Al paisàn,l´àsen e ´l cucù a i è tri fradèi
La dona la gh ha men sentimént de sèt cavri in calùr
La resun s´la dà sul a i mat.
Fin ch´a gh´è fià,a gh´è speransa.
Quand a s´è cuntent a´s mör.
A düra pü na pgnata carpada che sana.
Tüti i tira l´aqua al sò mulin.
Chi fa´d sò tèsta al paga ´d sò borsa.
Gnanca al can al mena la coa par gnent.
L´è mèi strüsiàr li scarpi che i linsöi.
Tri bö,na cavala e nisün ch´a tira.
L´à mis al pòrch a l´òra.
Chi laora al gh´à na camisa e chi a´n laora agh n´à do´.
Quand l´aqua la toca al cül a s´inpara a nudar.
Bianch e négar i fa star alegar.
I puvrét i mantegn i sior e la cesa la mantegn al dòm.
Dòp la sinquantina,un mal ogni matina.
L´à tòlt la lüna par na furmaia.
Star da la banda dal furmanton.
L´è longh c´me la quaresma.
Pret in capèla,nutisia bèla.
Al gh´à al mal dal gat.
La fòla l´è bèla quand l´è cürta.
Véndar l´è l´ ültim racòlt.
A far al pas pü longh a d´la ganba,a s´a sbrèga al caval d´li braghi.
La màdar facendona,fa la fiöla pultrona.
Né dòna,né tela ,a lüsor ad candela.
Bandieri e gunfalon ,sénpar in bras ai pü cuion.
Al föch ad paia al düra poch.
L´è indé cuma la cua dal gugin.
L´è bunurìf.
A tàula e a lèt ,n´agh völ mia rispèt.
Al pulèr al va mal,sa cumanda la galina e mia al gal.
Bras al còl e ganba a lèt.
In avril,scarpi in dal fnìl.
A far a so möd,a sa scanpa di pü.
Bisògna far quel ch´as pöl,mia quel ch´as völ.
Al pü bon di ros ,l´à bütà so mama in dal pos.
Brüt in fasa,bèl in piasa.
La patria l´è indoa a sa sta ben.
Ch´a vegna Francia,ch´a vegna Spagna,basta ch´as magna.
Ninsün a nas maèstar.
A val pü la pratica che la gramatica.
Pan d´un dì,vin ad n´an e na vècia ad disdòt an.
L´aqua la fa smarsir la ponta ai pai.
Tüti iè bon a far i sior cun i bèsi.
Al vin l´è al lat di vèc.
L´aqua l´è bona a lavar i pe.
I bèsi i fa l´òm fürb.
Al ris al nas in l´aqua e al mör in dal vin.
Magna ,bef e tas,s´at vö vivar in pas.
Pütòst che gnent,l´è mèi pütòst.
A ghè pü tenp che vita.
Ninsün a sà cusa boi in dla pgnata di àltar.
La carestia, la vegn in barca in Lunbardia.
Pèrsach,fich e mlon,tüti a la so stagion.
La ròba vècia la mör in cà di cuion e di puvret.
I amich i è ciàr cme li moschi bianchi.
Un pàdar l´è bon par dies fiöi,dies fiöi i è mia bon par un pàdar.
La prima muier na fachina,la seconda na regina.
Al prim an muros,al second spos,al tèrs parent,al quart pü gnent.
La ròba marida la gòba.
Mansarina nöa la spasa ben in cà.
Dòni e cavai in as garantis mai.
Trè dòni e un cicìn i fa un marcà.
La dòna scunpagnada l´è sénper mal vardada.
Tira de pö na sutana che ´n car de bö
Al cónta acme dü chi caga e ün ca fa lüm

Emiliano

L´e mia vera c´al doni jen tüt ugueli, jen vüna pes che c´l´étra
L´e mmej roba vansa che crépa pansa
S´in caschìsen méi l´bréghi ai Füréb, poar cojon
Pütost che nient l´e mmej pütost
Spusères al n'é mégga cumpagn' adliZer un fté
Dopu' tant'ann è tant mes l'aquè le tornè al so paes.
Un'basta avé la rasòn, bsogna ch'i t'la dëga
S't' vù vìvar in aligrì guêrdat'd davanti e no di drì
S'u n' sbagliess neca i sapient, u n'i sareb piò post par j ignurent
S'a m'met a fé e' capler la zenta la nëss senza la tësta
S'a j acàt chi ch'ha invantê la fadiga a i vol fê un brudet
E' pass per qaunt l'è longh la gamba, e' bcôn par quant l'è lêrga la boca
E' mond l'è fat in tond e chi ch'a n'sa navighê e' va a fond
Bon temp, salut e quatrén i n'stofa mai
L'è mej lugrê dal schêrp che li linzùl
A tô un vëcc da e' su usitéri, l'è l'instess che mandël a e' zimiteri
Chi ch'sposa la cisa u n'môr mai senza camisa
Chi ch'cardess a tot quel che po’ insugnê, mat e' po’ divintê
Tre rob agli è bëli da znèn: e' sumàr, e' majêl e e' cuntadèn
Quand che la vòjpa la s'invëcia al galèn a gli chéga int e' mus
La brasùla 'd chijatar la pê sempar piò granda
Ai don in prinzipi a gli è tot mél, e dop tot fél
Al prémm turtèl, an vén mâi bèl
Al can 'l n'ha mäi mangiä la cäran ad can
A la Madonna d'Agust l'anra l'è bona da mëtt a rost
A grana a grana la furmiglia leimpa la tana
Ad nott tütt i gatt i'enn negar
Acqua curreinta, n'è mäi mardleinta
Dåpp ala trunè, ai vén l'âcua o la tinpèsta
Tant ptón, tanti fnistrèl
La faréNna dal dièvel, và tótta in råmmel
Chi à di góbbi, à di parént
Chi é gelåuS é bacc
L é méi pluchèr un òs che un bastån
Al dièvel, an dsfé mâi cråuS
An s nèSa brîSa i mlón da stèr int l'èra
I òmen, i n s miSûren a pêrdg

Romagnolo

par santa Catarena o piv o brena o che fa la paciarena
Par cnos un bulgnais ui vo' un an e un mais po' quant'ale' cnusu' 'tci un baron futu'!
LA PIDA SE PARSOT LA PIS UN PO' MA TOT

Veneto

Da otobre a febraro xe tempo de tabaro
Ghe tre robe che gom de iga pora: la peste, la guera e i bus che arda ´ntera
Palo in pìe, dona butà e stropa intorta, non se sa el peso che le porta.
Sole de vero e aria de fessura porta l' omo alla sepoltura
Tre done in te na casa le sta ben: una viva, una morta e una picà so la porta
Zhémena, libri e cavái, no se i presta mai
Zhémena que se olta e mena la anca, o la é putana o poc guemanca
Yútete ti, que yutaró anca mí, al dis al Siñor
Val depí un a far que zhento a comandar
Val depí la prática que la gramática
Val depí an ora de alegría que zhento de malinconía
Val depí an amigo que zhento parént
Tuti se á i so defeti
Tuti portón la nostra cros
Tuti i sa qué que bui inte l so piñát
Tuti i nda a l molín co l so sac
Tuti i mus i se someya
Tuti i gusti i é yusti
Tuti i é paroni de pensarla al so modo
Tuti i dret i á al so revés
Tuti i á la so pasión
Tuti i zherca de tirar al acua par al so molín
Tuti de Dío o tuti del diául
Tut al mondo al é paexe
Tut al á al so tenp
Tu scanpa del tor e te tra la vaca
Tronba di culo, sanitá di corpo; yúteme culo, se no son morto
Tó sú par na spala e mola dó par cuelatra
Téndete de i boni, que de i cativi al te tenzhal Siñor
Téndergue a le toxe al é come téndergue a an sac de pulzh
Téndergue a la so pel, al é téndergue a an bel castel
Te l digue a ti, fía, par que tu l capise ti, nora
Tant maña zhincue que síe
Sto mondo al é na cabia de mat
Sporca la mama, an resto la fía
Soldi fá soldi, mixeria fá mixeria, e yénderne fá pedochi
Siñor guen é stat un, e i lo á metést in cros
Síe o sete dorm al corpo; pi de oto dorm al porco
Senpre ben no se pol star
Se vet depí i defeti de i atri que i soi
Se vet da vedél que tor que al á da ñir
Se tu ol ben párer, la pel te á da dóler
Se se met a far capéi e tuti i nás zhenzha testa
Se sa cuel que se asa, ma no cuel que se cata
Se le rane le avese i dent, pori grami i so parént
Se le é roxe, le fará fior; se i é spinc, i spunchará
Se conpra al mus par no portar al sac
Se chapa depí mosque co na yozha de miel, que co na secha de axéo
Xbalia anca al prete sul altar
Santi in chexa, diául in caxa
San Tomás no l cret fin que al nas no l met
San Piero al dis al vero
Ros, mal pêl: zhento diáui par cavel
Roba da cantón no perzh mai stayón
Qui varda in zhielo al resta orbo; qui varda in tera al cata an soldo
Qui se yuta, Dío lo yuta
Qui rit de vendre, pianzh de doménega
Qui que sa farli, sa comandarli
Qui que parla mal de la dente, al é come se l trese dó par na montaña an sac de pene
Qui que ol trar al pet pi grant del cul, al fenís xbregá
Qui que ñen maña ben; qui que resta, maña tenpesta
Qui que no sa far al soo, no l sa far ñanca cuel de i atri
Qui que no á testa, á ganbe
Qui que no á côr par le bestie, no l guen á ñanca par i cristiani
Qui que guen porta, maña; qui que no, sparaña
Qui que guen á in cuna, no l pol dir de ñisuna
Qui que á vergoña vive ben, e qui que no guen á vive meyo
Qui que á la roña, que se la grate
Qui que á fat al mal, que al fae anca la penitenzha
Qui prezhipia ben al fenís ben
Qui pi dorm, manco vive
Qui pi al branca, manco al strenzh
Qui le fá, no le dis; e qui le dis, no le fá
Qui la fá, no la maña
Qui fá carnaval da dóven fá cuaréxema da vecho
Qui fá al ben, la gue nda ben; qui fá al mal, la gue nda mal
Qui é xgüelto a mañar, al é xgüelto anca a laorar; qui è pegro a mañar, al é pegro anca a laorar
Questo al é nantro per de mánegue
Prima i me dent e dopo i me parént
Porte verte, caxe segure
Polenta e formái, ma a caxa soa
Pitóst de n vecho co la barba grixa, an dóven zhenzha camixa
Pitóst crepapanzha que roba vanzha
Pi que se la remena, pi la spuzha
Pecá confesá, al é medo perdoná
Pasá al santo, pasá al mirácol
Par un trist, zhento patís
Par que al carét no l zhigue, bixoña óndergue le rode
Par picarse guen é senpre tenp
Par la boca se scalda al forno
Oñi santo al ol la so candela
Oñi mort la á la so scuxa, ma cuel que al é mort al stropa la buxa
Oñi lavada la é na frugada
Oñi dí se guen inpara una de nova
Onor de boca no l fá mal e poc al costa
Onde que tu nda, fá cuel que tu vet
Om avixá, al é medo salvá
Ochi mori fá texori, ochi bixi fá servizhi
Ó baxa sto Cristo o salta sto fos
No spetar que te ñene al acua sot i pie
No spetar que ñene al maná da l zhielo
No spetar que la vaca la scanpe par ndar a serar la stala
No senpre pias la veritá
No se vive par laorar, ma se laora par víver
No se sa mai abastanzha
No se pol cavargue sangüe a i mur
No l sa far de na man an púin
No l é oro tut cuel que lustra
No guen é oro que pague la salute
No guen é mai na roxa zhenzha spinc
No canbiar le carte in tola
Nde a dormir, que Dío comanda. Se no l credé, vardé la stanga
Ndae adaxio que ó presa
Na bona dormida la parecha tut
Morto sei, mai pi obligar
Mor i boni e resta i pi tristi
Mor an Papa e i guen fá nantro
Meyo tardi que mai
Meyo sudar que tosir
Meyo soli que mal aconpañadi
Meyo de tut, an piat de bona zhiera
Meyo caminar co n orbo que parlar co n sordo
Meyo an ovo ancó que an pit domán
Meyo an mus vivo que an dotor mort
Mayo al é al mexe de i mus
Maridarse al é an galante uxo: se tira la ganba fiaca e lonc al muxo
Mal no far e paúra no aver
Mai méter al carét davanti de la mula
Mai mañar tut cuel que se á; mai créder tut cuel que se dis; mai dir tut cuel que se sa
Mai far al pas pi lonc de la ganba
Mai asar la strada vecha par cuela nova
Le buxíe le á le ganbe curte
Le bronzhe cuerte le bruxa le travese
Ladro e choc, val manco vivo que mort
La yozha la xbuxa al sas
La volp la perzh al pêl, ma al vizhio mai
La veritá la é una sola
La uxela la manchén la poverela
La techa la parla mal del piñát
La scoa nova la scoa ben, ma cuela vecha la scoa meyo
La prudenzha no la é mai de soprapí
La prima galina que canta la á fat al ovo
La polenta la fá ñir le ganbe grose
La pécora que xbareguéa la perzh al bocón
La paya arente al fogo la se bruxa
La pavayola, a forzha de olar intorno al lumín, la fenís co le ale bruxade
La not la é fata par dormir
La mula la stá trenta ani co l so parón e pó la gue dá na scarpada
La mort no la varda in facha a ñisún
La menestra riscaldada no la é mai bona
La lengua no la nda onde que dol al dent
La gardela la dis mal de la falsora
La dota marida la toxa
La creanzha la stá ben anca in caxa del diául
La chexa no la é mai pi granda del canpanil
Inte la unión guen é la forzha
Inte l simitero tuti i é conpañi
Inpara prima a servir, se tu ol saver comandar
Inpara da dóven, se tu ol saver da vecho
Inpara a táxer se tu ol saver parlar
I últimi a saverlo i é cuei de caxa
I soldi i se conta sú l larín
I scorzh i chama desgrazhie
I faxúi e la polenta i é la carne de la dente poareta
I do estremi i se toca
Guen é pi dí que lugánega
Guen é pi debixóin de i boni que de i sapientoni
Guen é an Dío par tuti
Gol crédergue a tuti, ma no fidarse de ñesún
Gol asar que l acua la core dríogue a al so fos
Fradéi, cortéi; cuñade spade
Fortunadi inte l dugo, sfortunadi inte l amor
Fora al spinc, fora al dolor; fora al dente, fora al dolor
Fin que guen é fiá, guen é speranzha
Fata la cabia, scanpá al oxél
Far e no gradir al é coxa da morir
Far del ben a qui que no á côr al é come lavargue le reche a an mus
Entro par na recha e fora par cuelatra
E dai e dai, que polenta e formái a Chipilo no manca mai
Dura depí na zhavata repezhada que na scarpa nova
Dugo de man, dugo de vilán
Drío al schantís ñen la tonedada
Drío al ríder ñen al piánder
Dota fata, da maridar no cata
Dolor de det (o dent), qui no lo proa no lo cret
Do ochi i vet pi de un
Dío vede: Dío provede
Dío li fá e al diául al li conpaña
Dío al te sera na porta, ma al te verzh an portón
Dime qué que tu fá e te diró quí que tu sé
De marti trédexe, né sortir né maridarse
Dalundi de i ochi, dalundi del côr
Dai al can que al é rabiós
Da l fruto se coñós al álbero
Da l danocho par indó, cualunque ocho; da l danocho par insú, cuel que á la virtú
Cuel que tas al conferma
Cuel que se maña co gusto, no l fá mai mal
Cuel que se á scotá co l acua calda, al gue á paúra anca a cuela freda
Cuel que no se vet no se l cret
Cuel que no gue tenzh a an pezho, no l val an sentavo
Cuel que nda (fora) al leca, e cuel que stá (entro) al se seca
Cuel que fá la simia, fá anca al simiót
Cuel que bíu ben, al dorm ben; e cuel que dorm ben, no l fá pecá; ma cuel que no fá pecá, al nda in paradixo: elora beón fin que crepòn
Cuel que al é buxiér al é anca ladro
Cuel que zhiga pi forte, al chucha depí olte
Cuatro ochi i vet pi de un
Contént mí, contenti tuti
Come que tí tu trata, cosí i te trata
Co te zhiga na recha, i é lá que i te parecha; recha destra: parola onesta; recha zhanca: parola franca
Co tas al gal e canta la galina, la caxa la é in rovina
Co se domanda an piazhér, la vergoña la é meda per om
Co se á la boca amarga, no se pol schupr dolzh
Co se á la boca amara, bixoña schupar dolzh
Co se á fat al pi, se pol far anca al manco
Co se á fan, tut al é bon
Co scominzhia le desgrazhie, bixoña vérdergue le porte
Co no guen é pi polenta, le é bone anca le cróstole
Co no guen é al gat, i sorzh i bala
Co le mosque le beca, la piova se speta
Co le bone se ranya tut
Co la caxa la se bruxa, tuti i se scalda
Co la barba la tra al bianquín, asa la zhémena e trate a al vin
Co la zhémena la ol, tut se pol
Co l sculiér que se remena se ñen remenadi
Co l prim fiol se inpara a infasar a i atri
Co l acua la toca al col, se inpara a nodar
Co i soldi in man, se fá cuel que se ol
Cavál no morir, que la erba la á da ñir
Carta parla; vilán dormi
Can no maña de can
Bruti udori e poc saón, i fá scanpar al om
Bixoña víver e asar víver
Bixoña sentir senpre le do canpane
Bixoña scoltar senpre i vechi
Bixoña chapar i arte come que i ñen e asarli ndar come que i nda
Bela in fasa, bruta in piazha
Beato cuel que á an ocho sól, ma inte n paexe de orbi
Bañar an mus al é pérder al tenp e anca al saón
Atu olesto? Maña de cuesto!
Asa a Nacho (o Nazhio) menar al mostacho
An sac godo no l stá in pie
An ocho al gat e nantro al piñát
An laoro fat par forzha al val na scorzha
An chodo al spaca nantro chodo
An arte al é dir e nantro al é far
Amor e yeloxía i stá senpre in conpañía
Al último goto al é cuel que inchoca
Al Siñor al á spartí al pan co i dent: a quí gue toca tant e a quí gue toca ñent
Al scarpér al porta le scarpe rote
Al pes pi grant al maña cuel pi cheo
Al pan foresto al fá al fiol onesto
Al ocho del parón al governa al cavál
Al ozhio al é pare de tuti i vizhi
Al mondo al é de i pi furbi
Al é pi fázhile fermar an río, que fermar na toxa que al morós la ol ndargue drío
Al é meyo co le bone que co le cative
Al diául al quega senpre sul grum pi grant
Al diául al á la coda longa, ma i corni curti
Al can que xbaya no l morzh
Al amor al é orbo
Al acua la inmarzhís i pai
Al ábito no l fá al mónego
A tuti gue pias véder al choc in piazha, ma que no l sía de la so razha
A sto mondo ñisún fá debixóin
A star co i can, se inpara a xbayar
A ndar la dá la spala; a tornar gol que la dae la facha
A cavál regalá no se gue varda in boca
A al choc tuti i ol dargue da bêr
Quando tuti te dise imbriago, va a leto
A pensar mal, no se fala mai
A dir la verità basta un coion, ma a dir busie ghe vol un bricon
Fate un nome e po’ despoia ciese
Ancuo val più i schei de la virtù
In mancanza de cavai anca i aseni trota
Chi tropo se tira indrio finisse col culo in rio
Liga piasè la parola de la cavezza

Friulano

Fumate base, ce ca cjate a lase.
La fumate ce ca tjate a lase.
In avrîl li cjalcis pal curtîl.
Sal’è vint al dure une di e po si rint, sa è vintesse a dure tre dîs e po a cesse.
Il timp fat di not sal dure un’ ore al dure trop.
Fevrâr soreli par ogni agâr.
Fevrarut curt e piês di dut.
Sa plouf il di da l’ ascende, par quarante dîs no si sta cence.
Marçot tante di e tante not.
Il vin al dà fuarce ae lenghe e la cjol aes gjambis
Quant che la bolp 'e predicje, vôli su lis ocjis
Une ridade gjave un claut de casse
Timp fat di gnot s'al dure un'ore al dure trop
Par anulâ un popul al baste scancelâ a sô lenghe
A Sant'Andrêe il purcìt su la brêe
L'ore di gustà pai siors' jè quan' che àn fan, pai pitocs quan' che and'an
La robe no è di cui che la fas, ma di cui che la gjolt
L'omp cence bez l'e un muart c'al cjamine
A balà cu la femine a l'è come mangjà lis sopis
La femine 'e fas l'omp opur lu disfe
Pan e gaban sta ben dut el an
Se tu mangjs luvìns e tu ti voltis indaùr, tu viodaràs qualchidùn c'al mangje lis scussis
Lu prin dì d'inseri è San Pas, lu sejont San Creper, lu tierz San Sclop

Carinziano

Sant'Andree kimmnt der Schnje, San Nicolò is er schon do
Zamagrietn Tog kaf i djer Kerstn
S'jerste Mohl mochtman kan Kase
Guit petn, guit schlofn

Occitano

Ou shcarpare a vai deshaouss.
La lengue i lha pè ie e i talhie 'ngre.
La 'nvidia ilhè coume la cipoull sentsa palè i tè fè piure.

Tirolese

sel isch a grund obr koa hinderniss

Toscano

VANTAT CAVAGNA ROTA CA TE GHETT UN BÈL MANICH
moglie e buoi dei paesi tuoi!
in do tona piove!
Quando la fame tocca, pan di saggina è torta.
La ragione l'è dei bischeri
L'è di nulla questa ribollita!
3 volte bono vol di' bischero.
Senza lilleri un si lallera.
Il vino di casa non imbriaca.
Non ti mettere in cammino, se la bocca non sa divino.
Ne ammazza più la gola che la spada.
Il pan di casa stufa.
Quando è poco pane in tavola, mettine assai nella scodella.
Il vino è la poppa de’ vecchi.
La pentola è la pace della casa.
Il riso nasce nell’acqua e ha da morire nel vino.
Un buon pasto e un mezzano, tengono l’uomo sano.
Fame piccola, fame vispa; fame grande, fame trista.
Dio mi guardi da chi non beve.
Nell’uva son tre vinaccioli: uno di sanità, uno di letizia, e uno di ubriachezza.
Il marchio della schiavitù è parlare la lingua dell'oppressore

Realizzato da Angelo Veronesi